တူဝ်ထူပ်းၶႃႈ လႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵေႃတႆး

ၽူႈတႅမ်ႈ - ၼၢင်းႁဵဝ်းသႅင် ႁူဝ်ပဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး

ဝၼ်းထီႈ - 17 April 2026

ထွမ်ႇသဵင်ဢဝ်

ၵေႃတႆးၼႆႉ ယၼ်မၼ်ႈၼိူဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈတၢင်ႉႁႅင်း တႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းပေႉတူဝ်သေ ႁူမ်ႈတႅပ်းတတ်း ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်သူၼ် ထိုင်ၸၼ်ႉၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်းၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းမီးတၢင်ႉႁႅင်းၼၼ်ႉၵွၺ်း လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူင်ႇၵူၼ်း လွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် သုၼ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇသၢင်ႈလႆႈၼႆ ယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ၼင်ႇၼႆ။ ၵေႃတႆး ယၼ်ၼိူဝ် ၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ငဝ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်သၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၼႃႈၵၢၼ်ၵူႊလွင်ႈမႃး။ ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်တေသၢင်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းလူဝ်ႇပဵၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးလူဝ်ႇ လႄႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လိူၵ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တေလႆႈပဵၼ် လၢႆးဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွင်ႇၸႂ် လႄႈ ယၢင်ႈၸွမ်းလႆႈ။ ၵေႃတႆးဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၼႂ်းၵၢၼ်သၢင်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၽူႈႁူမ်ႈၵၢၼ်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း တီႈဢၼ်ၵေႃတႆးပူၵ်းပွင်ၼၼ်ႉ တေႉတေႉ။ ပၢင်သွၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၵူႊသႅၼ်းသႅၼ်း ဢၼ်ၵေႃတႆး ၸတ်းပွင်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းပၵ်းၸႂ် ၵၢၼ်သၢင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ပဵၼ်သုၼ်ႇ ဢွၼ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်း ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႈၼမ် လႄႈ ပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းပွတ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်း ၵမ်ႈၼမ်။ ယွၼ်ႉၵေႃတႆး ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းမီးလၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၵွၼ်ႇ တၢင်း ႁဵတ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉၸွၺ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃတႆးမႃးယႂ်ႇလူင် ၼင်ႇပဵၼ်သဵၼ်ႈၼမ်းပၼ်လွင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်တွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ဝႃႈ - ယွၼ်ႉသင်ႁဝ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ႁဝ်းႁဵတ်းတွၼ်ႊတႃႇၽႂ်၊ ႁဝ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁဵတ်းၼႃႈၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်းတၢင်းၵေႃတႆးမႃးလႆႈလီတေႉတေႉ။ ယွၼ်ႉမီးပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း၊ ႁူႉၵႃႊၶၼ် ၼႃႈၵၢၼ်လီငၢမ်း လႄႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ဢၼ်ႁူပ်ႉထူပ်း ၼင်ႇၵပ်းၵၢႆႇတင်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း၊ ၸုမ်းသိုၵ်းၵူႊ သႅၼ်း သႅၼ်း၊ ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းၵူႊသႅၼ်းသႅၼ်း၊ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၵူႊသႅၼ်း၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ဢိၵ်ႇ တင်း ၸုမ်းၵူႊမိူင်းမိူင်း International Communities ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸွၺ်ႈႁႂ်ႈၵေႃတႆး တႅပ်းတတ်းဝႆႉဝၢင်း တူဝ်/ၸုမ်း ငၢႆႈလူမ်လႄႈ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမႃးၵူႊၶၵ်ႉ။ ၵေႃတႆးဢမ်ႇလႆ လႄႈ ဢမ်ႇယၢင်ႈၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ငဝ်းလၢႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်း။  လွင်ႈတၢင်းဢီႈသင် ၵိူတ်ႇ ပဵၼ်ၵေႃႈလီ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၽႅဝ်ယိူင်းမၢႆဢၼ်ဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵေႃတႆးၸိုၼ်ႇၽိုတ်ႉၶပ်ႉၶိုင် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈထိုင်တီႈမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းမီးပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၼမ်းၼႃႈၸႅင်ႈလႅင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈ လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵေႃတႆး မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 27 ပီႊၼႆ့ယူႇ။

ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ယၼ်ၼိူဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈတၢင်ႉႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉသေ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆးသုတ်ႉၸူးမၼ်းတႄႉ ႁုၼ်ႈမုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းမႃး။ တႄႇဢဝ်ပီႊ 1999 မႃး တေႃႇထိုင် 2026 ထူၼ်ႈထိုင်မႃး 27 ပီႊၼႆႉ မီးၸုတ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊလူင် Turning Points ၼမ်လၢႆ ဢၼ်ပဵၼ် တီႈမၢႆတီႈတွင်းၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉတေႉတေႉ။ လွင်ႈလႅၵ်ႈ လၢႆႊၼိူင်ႈၶၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇလွင်ႈတုၵ်ႉလႄႈ တူဝ်ထူပ်းၶူမ်ၶူမ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်သေတႃႉ ပဵၼ် တိုဝ်ႉတၢင်း ဢၼ်ထတ်းထွင်ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ လမ်ႉၵတ်ႉၸိူဝ်းႁူမ်ႈၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ် တေႉတေႉ။ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၵူႊ တွၼ်ႊတီႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်လီတွင်းမၢႆ၊ တွၼ်ႊသွၼ် လႄႈ ၶေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၵူႊတွၼ်ႊတီႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵပ်းၵၢႆႇ တင်းၵၢၼ်မိူင်း၊ တၢင်းႁူႉလမ်ႉၵတ်ႉ ၸိူဝ်းဢွၼ်ႁူဝ်ပွင် ၵၢၼ် လႄႈ လမ်ႉၵတ်ႉသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ၼႂ်းၵေႃတႆးၸိူဝ်းၼႆႉတေႉတေႉၼႆ ယႅၵ်ႉၶိုၼ်းတၢင်းလင်သေ ႁၼ်ၶေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼမ် လၢႆယူႇ။

ၶႃႈတေၸႅၵ်ႇတွၼ်ႊ ပိူင်းၼႄပၼ် ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵေႃတႆး ပဵၼ် 3 ၶၵ်ႉတွၼ်ႊလူင်။ လႆႈဝႃႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊယႂ်ႇလူင် မီး (3 )ၶၵ်ႉၼႆယူႇ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႊ (1) ၶၢဝ်းၵေႃႇတင်ႈၵေႃတႆးလႄႈ သၢင်ႈၸုမ်း ၼႂ်းပီႊ 1999 ထိုင် 2004 ၼႆႉ ၼပ်ႉပဵၼ် ၶၵ်ႉတွၼ်ႊ (1)။ 2005 ထိုင် 2015 ၼႆႉၶၢဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၵႂၢမ်းတႆးပဵၼ်ငဝ်ႈ လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ် ပၼ် လၢႆႊလၢႆႊ Free Education ၼႆႉၼပ်ႉပဵၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႊ (2)။ 2016 ထိုင် 2026 ၼႆႉၶၢဝ်းဢၼ်တူၺ်းၶိုၼ်း ၵၢၼ်သၢင်ႈ ယူင်ႉၸုမ်း ၾၢႆႇႁႂ်ႈၵႅၼ်ႇၶႅင် တႃႇတေပုင်ႈၼႃႈၶၢဝ်းၵႆ Social Enterprise Model ၼႆ ၼပ်ႉပဵၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႊ (3)။ သိုပ်ႇလူလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းၵႂႃႇလႆႈ။

ၵေႃတႆး ၶၵ်ႉတွၼ်ႊၼိူင်ႈ လႄႈ တူဝ်ထူပ်းၶႃႈ

ၶႃႈႁွတ်ႈမႃးၵေႃတႆး မိူဝ်ႈပီႊ 2003။ တီႈၵေႃတႆးၼႆႉ ၵူၼ်းသႅၼ်ဝီ ၸိူဝ်းႁွတ်ႈဢွၼ်တၢင်းၶႃႈ မီးယူႇ 3-4 ၵေႃႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2003 မႅၼ်ႈၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉသၢင်းၵျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၵေႃတႆး ၸၢႆးၽူင်းၶွင်ႇ လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတၢင်း လႃႈသဵဝ်ႈ-သႅၼ်ဝီ တႃႇမႃးႁႃၽူႈႁူမ်ႈၵၢၼ်မႂ်ႇ ၼႆယူႇ။ ၶႃႈတႄႉ ၽွင်း တိုၵ်ႉပွၵ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း ပၢင်သွၼ်မေႃယႃတီႈၶၢႆးသိမ်ႇ သေႁွတ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းပႆႇႁိုင် ၽွင်းတိုၵ်ႉတေႁဵတ်းသင် ပွင် သင်ၼႆပႆႇႁၼ်ၸႅင်ႈၸႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၶဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ႁိူၼ်းၶႃႈႁဝ်းသေ တွင်ႈထၢမ် ၸွင်ႇသူၼ်ၸႂ်မႃး ႁူမ်ႈၵၢၼ် တင်းၵေႃတႆးဝဵင်းၵႃလီႉၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႃလီႉၼႆ ဢမ်ႇမႂ်ႇတႃႇၶႃႈႁဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈယူႇၶၢႆးသိမ်ႇ ၼၼ်ႉ မီးဢူၺ်းၵေႃႉ ၼမ်လၢႆ လုၵ်ႉၵႃလီႉမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်သွၼ် မေႃယႃ လႄႈ ၵႆႉႁၼ် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၵႃလီႉ ၵႂႃႇႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်တီႈ ၶၢႆးသိမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉၶႃႈတႄႉမီးဝႆႉဝႃႈ တီႈလႂ်ၵေႃႈလီ ပေႃးတေမီး ၽွၼ်းလီၸူးတႆးၼႆ ၶႂ်ႈႁူမ်ႈယူႇ။ ၵူၼ်းထဝ်ႈတီႈႁိူၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၼဝ်ႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ဢမ်ႇလီဢွၵ်ႇႁိူၼ်း ဝႃႇ ၼၼ်ႉဝႃႇ ၼႆႉဝႃႇၼႆ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်မႃး။ ၶႃႈတႄႉၶွပ်ႈၸႂ် ဢူႈၶႃႈတေႉတေႉ ဢၼ်ၶႃႈၶႂ်ႈႁဵတ်း ၵပ်းၵၢႆႇတင်း ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆႉ မၼ်းပၼ်ႁဵတ်းသေႇသေႇ ပၼ်ၵႂႃႇသေႇသေႇ။ ဢူႈႁဝ်းဝႃႈ ၵႂႃႇလႄႈ ပေႃးၶႂ်ႈၵႂႃႇ ၼႆလႄႈ ၶႃႈၵေႃႈႁႅၼ်းၶူဝ်းၸပ်းၸွမ်း လူတ်ႉၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းလုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈမႃး ၵႃလီႉ ၼႆႉယၢပ်ႇ ယဵၼ်းၶၢၼ်ၸႂ်တေႉ။ ၽုၼ်ႇမုၵ်ႉပဵၼ်ၵဵၼ်ပဵၼ်ၵဵၼ်၊ လူတ်ႉၵႃးဢၼ်လတ်းၵႂႃႇမႃးၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ် မိူၼ်ႁေႃႈမႃး ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉလူင်လမ်းလဵဝ်ၸိူင်ႉၼၼ် ၼႂ်းၸႂ်ၵေႃႈငႅဝ်ဝႆႉ ၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိင်းၶႃႈႁဝ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ဢွၵ်ႇတၢင်း ဝၼ်းၼဝ်ႈမေႃပဵၼ်ၽေးဢိူဝ်ႈ ဢမ်ႇလီဢိူဝ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လွၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉ။ လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈမႃးၵႃလီႉၼႆႉ ဝၼ်း လဵဝ်ဢမ်ႇႁွတ်ႈ ၼွၼ်းပွတ်းတၢင်းၼိူင်ႈၶိုၼ်း ၸင်ႇႁွတ်ႈၵႃလီႉမွၵ်ႈ 7 မူင်းၵၢင်ၶမ်ႈ။ ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢွၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ ႁွတ်ႈၵေႃတႆးယဝ်ႉၼႆ ၸင်ႇငွၵ်ႈတူၺ်းႁိမ်းႁွမ်း လပ်းသိုင်ႇၽိတ်း ႁိူၼ်းဢၼ်တေလႆႈ ယူႇၵေႃႈ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ။ ပၼ်ႁႅင်းၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထႅင်ႈၵမ်းၼိူင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ်လႃႈ ၵဝ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈမႃးယဝ်ႉလူးၼႆ ယူႇ။

ယူႇထႅင်ႈမွၵ်ႈ 2-3 ဝၼ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵေႃတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇမီးတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇတၢင်းၼၼ်ႉ မႃးၸေးယဝ်ႉ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႄႇပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၵၢၼ်သၢင်ႈတၢင်ႉႁႅင်းၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉဢၼ် ၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊ လၢႆးၶႃႈဝူၼ်ႉ ၵူႊလွင်ႈ။ Mindset- the way of thinking- perception ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၶႃႈ လႅပ်ႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ်လွင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်းတေႉယဝ်ႉ။ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၼႆႉ ဢွၼ် ဝူၼ်ႉလွင်ႈ ဢီႈသင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းပဵၼ်တႆး တေႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်တႆး ႁႅင်းပွင်ပွင်ႇသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢၼ် ၶႃႈဢမ်ႇတွၼ်ႉဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၼင်ႇ ဢီႈသင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႃႈပဵၼ်တႆး၊ ယွၼ်ႉသင်လႄႈၶႂ်ႈႁဵတ်းတႃႇတႆး၊ တေလႆႈ ႁဵတ်းသင်တေႉတေႉ တႃႇတႆးသိုပ်ႇပဵၼ်တႆး ၸိူဝ်းၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၼ်ႉၼမ်၊ ဝူၼ်ႉၵႂင်၊ ဝူၼ်ႉၶိုၼ်ႈဝူၼ်ႉလူင်းသေ ႁူႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးၼမ်။ ၵမ်ႈၼမ်တေတွပ်ႇငၢႆႈငၢႆႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢူႈမႄႈ ပဵၼ်တႆးလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈပဵၼ်တႆး။ သင်မႄႈပဵၼ်တႆးသေ ဢူႈပဵၼ်တၢင်ႇၶိူဝ်းလူး ၸွင်ႇႁဝ်းပဵၼ်တႆး? ဢူႈမႄႈဢမ်ႇပဵၼ်တႆး ၸွင်ႇႁဝ်းပဵၼ်တႆး လႆႈ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ? Why? How? ဢွၼ်ဝူၼ်ႉၼမ်လၢႆ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးတႄႉ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး တၢင်းလင်ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼႃႇယဝ်ႉ ဢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈဢွၼ်ႇဢိတ်းဢီႈ၊ ၵႂႃႇၸွၺ်ႈပိူၼ်ႈႁဵတ်း ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၼႆႉ ထၢင်ႇဝႃႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႆးယဝ်ႉၼႆ မၢတ်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်တႆးလီငၢမ်းယဝ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီဢၢႆတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးၶိုၼ်း။  တၢင်းႁဵတ်းၶႃႈၽိတ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်းဝူၼ်ႉၶႃႈၽိတ်း။ ဢၼ်ၶႃႈ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ၵေႃႈဢမ်ႇၽိတ်း၊ ဢၼ်ၸွၺ်ႈၵၢၼ်ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉၸွမ်းဝၢၼ်ႈ ၸွမ်းဝဵင်းၵေႃႈဢမ်ႇ ၽိတ်း ၽိတ်းတီႈဢၼ်ၶႃႈဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးသုင်သုတ်း တႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူႉၸၵ်း သႅၼ်းလွၵ်းလၢႆးၼႃႈၵၢၼ် 5 ယိူင်ႈၼင်ႇ ၵၢၼ်ၶႅၵ်ႇ လီပၢင်ၸႃႉ welfare၊ ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်း Development၊ ၵၢၼ်မႄးပူၵ်းတင်ႈ Reformation, ၵၢၼ်လုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ Revolution  ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်မႃးလီငၢမ်းဝႃႈ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃးယူႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းဝဵင်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သႅၼ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉၵွၺ်း ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေႉတေႉယူႇ။

ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းၵေႃတႆး

ယွၼ်ႉၶႃႈမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်တၢင်းႁူႉ ပၢႆးယူႇလီဢိတ်းဢီႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ် ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးယူႇလီၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ႁူမ်ႈပႃးၸႅၵ်ႇယႃႈယႃပိုၼ်ႉထၢၼ်ပၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်း သူၼ်။ လၢႆး ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လႄႈ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၼ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ ယၼ်ၼိူဝ် လမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းသေ ၽႂ်လႂ် လႅပ်ႈဢွၼ်လႆႈ ၵႂၢၼ်းလႆႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃႈ မၼ်းဢွၼ်ၵႂႃႇသေ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ Project Coordinator ၼႆယူႇ။ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် တေႉတေႉတိူဝ်ႇတိူဝ်ႇၵေႃႈပႆႇမီး။ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ဢဝ်ပၢင်ၵုမ် ၶွပ်ႈဝူင်ႈဝႃႈ။ လၢႆးၼႆႉ ၵေႃႈမႅၼ်ႈမႃး တွၼ်ႊတႃႇၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၽူႈႁူမ်ႈၵၢၼ်ဢမ်ႇၼမ် လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမီး ၼမ်ႁႅင်း။ ႁူမ်ႈႁဵတ်းႁူမ်ႈသၢင်ႈ ႁူမ်ႈတႅပ်းတတ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလႅပ်ႈမႃးတေႉ။ ၵေႃတႆးမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးလုမ်းၵပ်း သၢၼ် တီႈၵဵင်းမႂ်ႇ တႃႇပဵၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ၼႃႈၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃတႆး ၼႂ်းၵႄႈ 1999 ထိုင် 2005 ၼႆႉမီး ၼင်ႇၵၢၼ်ပၼ် ပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးယူႇလီၼႂ်းထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း၊ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈ တၢင်ႉႁႅင်း၊ ၵၢၼ်ယင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူဝ်ၶေႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်း၊ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ႁႃငိုၼ်း ၵွင်ၵၢင် ၶၢႆၶူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ 2003 တင်းပီႊၼႆႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၶႃႈပဵၼ် ၾၢႆႇပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ၸႅၵ်ႇယႃႈယႃ။ 2004 ၼႆႉ ၶႃႈႁွတ်ႈထိုင်ၵဵင်းမႂ်ႇ တီႈလုမ်းၵပ်းသၢၼ်ၵေႃတႆး တႃႇၽိုၵ်းၽွၼ်ႉလမ်ႉၵတ်ႉ ၵၢၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ် လႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၸုမ်း ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။

ၸုတ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊဢၼ်ၼိူင်ႈတႄႉ ၸမ်ပီႊ 2005 သုတ်းၼၼ်ႉ ၵေႃတႆးမီးတိုဝ်ႉတၢင်းႁူပ်ႉထူပ်း ၸိူဝ်းၵမ်ႉ ၸွၺ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်းထူပ်းၽေးသိုၵ်း။ လွင်ႈၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈတေႃႉဢုပ်ႇ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႂ်းပၢင် ၵုမ်ၶွပ်ႈ ပီႊမုၵ်ႉၸုမ်း ဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းမႃး 5-6 ပီႊၼႆႉ ၽွၼ်းလႆႈမၼ်းမီးသင်၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸွင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵေႃတႆးႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 5-6 ပီႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ် လွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႊလူင်လၢင်သင်တေႉတေႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း တီႈဢၼ် လူင်းသပ်း လႅင်းပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊယႂ်ႇလူင်သင် ၼင်ႇပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ယူႇလီ ႁႂ်ႈမီးထၢင် ၽၢႆႈ(ထၢင်ၶီႈ)ၵူႊႁိူၼ်းၵွၺ်း ယင်းဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊလႆႈ။

"ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵေႃတႆး ႁူႉပွင်ႇလီငၢမ်းဝႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈမူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ တေလႆႈတႄႇတီႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ လုၵ်ႈလၢင်း ၶဝ်ၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။"

ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈထတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 5-6 ပီႊသေ ဢမ်ႇႁၼ်လွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ ဢမ်ႇႁၼ် တၢင်ႉတႅၵ်ႈၽွၼ်းလႆႈၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ ၸႂ်တူၵ်းၸႂ်ႁူင်ႈၵေႃႈမီး၊ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ၶိုၼ်ႈႁူၺ်ႈ လူင်းလွၺ် ႁိူဝ်ႉမွၺ်ႈမႃးၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႊၼမ်ႉထွၵ်ႇတူၵ်းသၢႆးၵႂႃႇ၊ တူၺ်းၶိုၼ်းဢွင်ႈတီႈဢၼ်ႁွတ်ႈထိုင် ပိုၼ်ႊၽေတၢင်း ႁူႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵဝ်ႇဢမ်ႇႁၼ်မီးသင်လၢၵ်ႇလၢႆးမႃး။ ၸင်ႇဝႃႈ ၵေႃတႆး လႆႈတိူင်ႇပၢင်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းတပ်ႉၸုမ်းမၢႆ 7 သေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႇၽႃႉမႃး ၼႂ်းပီႊ 2005 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းလႆႈႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႇၽႃႉတႄႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးဢူႈမႄႈလႄႈ လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇဢၼ်လႆႈပၢႆႊၽေး ယွၼ်ႉတႅပ်း 4 တႅပ်းၼၼ်ႉမႃးၼမ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁိၵ်ႈႁွင်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႇ ၽႃႉၼႆယဝ်ႉ။   

ၵေႃတႆး ၶၵ်ႉတွၼ်ႊသွင်- ၶၢဝ်းၸိုၼ်ႇၽိုတ်ႉၵေႃႇတင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း

ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး

ၼႂ်းပီႊ2005-2006 တႄႇငဝ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႇၽႃႉၼႆႉ တေယိပ်းတေၵမ်သင်တေႉတေႉ ဢမ်ႇႁူႉ။ ႁူႉဝႃႈ မီးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵွၺ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊလူင်ၶၢဝ်းယၢဝ်းလႆႈ။ ၸိူဝ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈ ပၢႆး ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈဢမ်ႇမီး။ ၸင်ႇဝႃႈ ၵေႃတႆးႁူႉၸၵ်းၽႂ်ၵေႃႈ ထၢင်ႇဝႃႈၽႂ်မေႃၼႆသေ ႁွင်ႉမႃးပေႃးၸေးတီႈမၼ်း ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမေႃ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၸိူဝ်းမေႃၶွမ်ႊပိဝ်ႇတႂ်ႇ၊ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈၵႂၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ၊ ၸိူဝ်း ယၢမ်ႈႁဵတ်းမေႃသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၼႆၵေႃႈမႃးႁွတ်ႈမႃးႁူမ်ႈၶိုင်ပွင် ႁႅင်းၸႂ်ပေႃးၶိုၼ်ႈယိုၵ်ႉယိုၵ်ႉ တေႉ ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၵေႃႈ မႃးၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းတႆးဢမ်ႇၵႃး မိူင်းၶၢင်ၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ ၶႃႈၶဝ်ၸိူဝ်းယူႇ တၢင်းၵဵင်းမႂ်ႇသေ ၵပ်းသၢၼ်ပၼ်ၵေႃႈ ၸႂ်ၶိုၼ်ႈၸႂ်သိူဝ်းၸွမ်းတေႉတေႉ။

တေႃႉတႄႉတၼ်းသုတ်းပီႊ- ပီႊပၢႆၵေႃႈ သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆးႁူင်းႁဵၼ်းဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊသွၼ် ယႂ်ႇလူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈတႄႉ ၵေႃတႆး ဢမ်ႇဢဝ်တၢင်းႁူႉ Organizational Development ၵၢၼ်သၢင်ႈၸုမ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း တီႈႁူင်း ႁဵၼ်း။ တႃႈမုင်ႈ ႁၼ်ၶၢဝ်းၵႆလႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းဢမ်ႇမီး ၽႅၼ်ၵၢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈဢမ်ႇမီး။ ၽူႈၵႂၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ မေႃသွၼ်၊ ၽူႈၸွၺ်ႈထႅမ် ၽႂ်လႂ်တေလႆႈႁဵတ်းသင်တေႉတေႉ ဢမ်ႇလႆႈတမ်းဝၢင်း ၸႅင်ႈလႅင်းလႄႈ ႁူင်း ႁဵၼ်းသွၼ်မႃးလႆႈပီႊပၢႆ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈလီပွတ်း ဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉ တီႈၵေႃႉ တၢင်းမႃး ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်၊ ႁူမ်ႈၵၢၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထီႈသုတ်းပဵၼ် ယူင်ႉၶွတ်ႇၽွတ်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းလႄႈ Role & Responsibilities  ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊ သွၼ်လီလီ ၶၢဝ်းတၢင်းပီႊပၢႆၼႆႉ ၵေႃတႆး ႁဵၼ်းႁူႉလူၺ်ႈတူဝ်ထူပ်း ၸေးသႅၼ်းမၼ်းသေ ဢိုတ်းယင်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈလုမ်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီႊပၢႆယဝ်ႉလႄႈ တေလႆႈပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းတႆးမိူဝ်ႈ 2007 ၼႃႈသွၼ်းၼမ်ႉ။  ၶၢဝ်းၶႃႈပွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၽွင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸမ်တေဢိုတ်းယဝ်ႉ။ မေႃသွၼ်ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈမိူဝ်းဝဵင်းၽႂ်ဝဵင်းမၼ်းၵမ်းလွၺ်းလွၺ်းသေ ၵမ်းလိုၼ်းဢိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇလီငၢမ်း။

ၵေႃတႆး ယၢမ်းၼၼ်ႉၸင်ႇႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် ၶူၼ်ႉၶႆႊထတ်းသၢင်ႈ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ၵူႊလွင်ႈဢၼ် ပူၼ်ႉမႃး ၼၼ်ႉသေ တႄႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ၼႂ်းပီႊ 2007 လႄႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈၼႆယူႇ။ 2007 တေႃႇထိုင် 2012 ၵေႃႈယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ် ႁဵၼ်းႁူႉ တၢင်းႁဵတ်းတၢင်း ႁဵၼ်းတၢင်းမႄး ယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ တင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉတုၵ်းသုၵ်း ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်းပွင်ႇပိုင်ႈ လွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇ ၺႃႇသေ ၵေႃႉ ႁူႉဢိတ်းႁူႉ ဢွတ်းထၢင်ႇဝႃႈႁူႉသေ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉၼမ်တေႉတေႉ။ ဝူၼ်ႉၾၢႆႇမၼ်း လီတႄႉၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတိုဝ်ႉတၢင်းသင်လူင်လၢင်တေႉၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ လႆႈမႃးႁပ်ႉပၢႆးပၺ်ႇ ၺႃႇလၢႆႊလၢႆႊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈလီယဝ်ႉၼႆၵေႃႈၸၢင်ႊဝႃႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊသင်လႆႈႁူႉလီလီသေသၢင်ႈၸိုင် ၽွၼ်း လႆႈတေ သုင်သေၼႆ ၼႆတႄႉ တိုၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ။

"တီႈၸုတ်ႈယွမ်း ဢၼ်ၼႅင်လူင်လၢင်

ဢၼ်ၼိူင်ႈတႄႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၵမ်ႇၽႃႉတင်

ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တေႃႇ ထိုင် 2012 ၼၼ်ႉ

ဢမ်ႇပႃးလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ။"

ၵေႃတႆး မိူဝ်ႈၼၼ်ႉပႆႇမီးတီႈၸုၵ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတၢင်း သဵၼ်ႈတၢင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တႆးၼႆႉသေ ပိုင်ႈဢိင်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးတႆးလၢႆၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းလူင်တႆးလၢႆၵေႃႉ သေထွမ်ႇ ၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊဢမ်ႇလူဝ်ႇၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႅပ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈတေမၢတ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇမေႃ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ ယူႇလွတ်ႈလႆႈယူႇ၊ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူႊတွၼ်ႊတွၼ်ႊလႆႈယူႇ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၶဝ်ႈဝဵင်း ၶဝ်ႈလုမ်းၼႆႁိုဝ် တႄႉ ဢမ်ႇပွင်ႇ။ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်တၢင်းၶုၺ်ႉႁၼ် လႄႈ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ဢၼ်ပိုင်ႈဢိင် တၢင်ႇၸိူဝ်းလူၼ်ႉ လိူဝ်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းသုင်။

"ၵူၼ်းလူင်ၵမ်ႈၽွင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ လူဝ်ႇတေႃႇသူႈမၢၼ်ႊ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်

မၢၼ်ႊ ယွၼ်ႉၼၼ် တိုၼ်းဢမ်ႇသူင် လႄႈ ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းၵႂၢမ်း

မၢၼ်ႊ။ ၶႄးတေမႅၼ်ႈတႃႇၶဝ်ယူႇ ၵူၺ်းၵႃႊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတႄႉ

ဢမ်ႇၸၢင်ႊယၼ်ၼိူဝ် တၢင်းၶုၺ်ႉႁၼ်မဵဝ်းၼႆႉသေသၢင်ႈ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵေႃတႆး ဢမ်ႇလႆႈႁူႉလွင်ႈၼႆႉမႃး။"

ထိုင်မႃး ပီႊ 2014 မိူဝ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈ Intensive English Program ဢၼ်ၵေႃတႆးပိုတ်ႇတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ၶေႃႈမုင်ႈမွင်းဢၼ်ၵူၼ်းလူင်လႄႈ ၾၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး တႆးၶဝ်ယၢမ်ႈၼွၼ်းၾၼ်မႃးၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၼႆ ထၢင်ႇၸႅင်ႈမႃး။ ဢၼ်ဢမ်ႇယႃႇလွတ်ႈလႆႈ ဢၼ် ဝႃႈ ရုံးသုံး ဘာသာစကား official language လႄႈ ၵႂၢမ်းၵူၼ်းသူၼ်ႇၼမ် majority language ဢၼ်ပဵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် တၢင်းလူဝ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ် ၵႂႃႇမႃးပႆ၊ ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၶဝ်ႈလုမ်းၶဝ်ႈၸၢႆးၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ။ ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိုဝ်ႉတၢင်းလုတ်ႈႁၢမ်းသေဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇၸႂ်လဵၵ်ႉတီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶိုၼ်း။ ၸိူဝ်းႁဵၼ်းယဝ်ႉသုပ်ႈၼၼ်ႉတေႃႇႁၢၼ်ႉလဵဝ် ၼင်ႇဢမ်ႇႁတ်း ၶဝ်ႈလုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ၊ ၵူဝ်ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၸိူဝ်းၼႆႉ မီးတၢင်းယိၼ်းလဵၵ်ႉၼွၺ်ႉ (  inferior complexity) သုင်။ တူဝ်ထူပ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသုပ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်ႁႅင်းဢီးလူင် သူၼ်းႁႂ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈ မူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႊလၵ်းႁဵၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႊယႂ်ႇလူင် တေႉတေႉ ပွၵ်ႈၼိူင်ႈ  ၸဵမ်ဢဝ်တူၺ်းၶိုၼ်း တႃႈမုင်ႈႁၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ယိူင်းဢၢၼ်း၊ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ လၢႆးပူင်သွၼ် ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်း ၼႆႉ တင်းမူတ်း။

ၸုတ်ႇၶႅင်ၵေႃတႆးဢၼ်ၼိူင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၵူၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵူၼ်းသွၵ်ႈႁႃလွၵ်းလၢႆး လႄႈ တၢင်းႁူႉမႂ်ႇ သေႇသေႇလႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းယၢပ်ႇ။ ႁူႉဝႆးလႅၵ်ႈလၢႆႊဝႆး ႁုၼ်ႈမုၼ်းဝႆးမႃးယူႇ။ ဝၢႆး 2013-14 မႃးၼႆႉ လၵ်းႁဵၼ်းၵေႃႈ တိူဝ်းပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်မႃး၊ မေႃသွၼ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ လီငၢမ်းသေ ၸင်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈႁဵတ်းမေႃသွၼ်၊ လွၵ်းလၢႆးပူင်သွၼ်ၼႆၵေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၶိုတ်း တၼ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၶိုပ်ႈၼႃႈမႃးလွၺ်းလွၺ်းယူႇ။ ဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵေႃတႆး မူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႊ ႁႂ်ႈၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်းတၢင်းလူဝ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တိူဝ်းပွင်ႇလွၼ်ႉတႃႈမုင်ႈႁၼ်ၵေႃတႆး မႃးၼၼ်ႉယူႇ။ တႆးလူဝ်ႇပဵၼ်တႆးၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ လူဝ်ႇသၢင်ႈၸူဝ်ႊ ပၢၼ်ၵူၼ်းလႆႈ လူဝ်ႇၵမ်ႉယၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းဢၼ်သုၵ်းသိူဝ်းလႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တူၺ်းၶိုၼ်းလၵ်း ႁဵၼ်း လႄႈ လၢႆးသွၼ်ၵေႃႈ မၼ်းႁၼ်မႃးပဵၼ်တီႈပဵၼ်တီႈ ၼင်ႇဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ဢၼ်လႂ်ၸွင်ႇၵမ်ႉ ယၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၼႂ်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်း မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယူႇၼၼ်ႉ တႃႇဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းၵေႃတႆး ၶၢဝ်းယၢဝ်းၼႆသေ မီးၶူင်း ၵၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၽိုၵ်ႉၽွၼ်ႉလမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႆတီႈၵႃလီႉၼႆႉ 8 လိူၼ် လႄႈ တီႈတႃႈၵုင်ႈ 1 ပီႊ တႄႇၸဵမ် ပီႊ 2009 ထိုင် ပီႊ 2016 ယူႇယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၵၢၼ် 2 ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပူၵ်းပွင်လမ်ႉၵတ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉ လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ ႁႂ်ႈလႆႈႁဵၼ်းတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ပွၵ်ႈမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၶၢဝ်း ယၢဝ်းၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်ၽိုၵ်ႉၽွၼ်ႉလမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ တီႈၵႃလီႉၼႆႉ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ 1000 ပၢႆ သေ တီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ 150 ပၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်သိုပ်ႇႁဵၼ်းတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းလႆႈမီး 60 ပၢႆယူႇယဝ်ႉ။

ၼႃႈၵၢၼ်လူင် 3 ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ် ပိုၼ်ႉႁၢၵ်ႈႁိၼ် (Foundation) တႃႇမႄႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းပၢႆးပၺ်ႇ ၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ တႆးလူဝ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလူဝ်ႇၵမ်ႉၸူဝ်ႊ ပၢၼ်ၵူၼ်း ၼႆၼၼ်ႉသေ တႆးလူဝ်ႇတိူဝ်းႁဵၼ်းႁူႉပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ တၢင်ႇမိူင်း ဢၼ်တီႈႁဝ်းမိူင်းႁဝ်းဢမ်ႇမီး လႄႈ ၶၢတ်ႇႁၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵေႃတႆးပၼ်ႁႅင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ႁဵၼ်းတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ယွၼ်ႉပၢႆး ပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉၵွၺ်း တႄႉဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ႁႂ်ႈလႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်း ၵႂႃႇၺႃးတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိူဝ်သေမိူင်းမၢၼ်ႊ ၼႆႉၸင်ႇ တေႁၼ်ၶိုၼ်းဝႃႈမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူင်းတႆးလူင်ၼႆႉၸုတ်ႈယွမ်းသင်၊ ႁဝ်းတေတႄႇလႅၵ်ႈလၢႆႊလႆႈတီႈလႂ် ၸုတ်ႇလႂ်။ တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈဢၼ်လီ ဢၼ်လႅပ်ႈ တင်း ငဝ်းလၢႆးတူင်ႇၵူၼ်းႁဝ်း ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း။

ၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုၼ်ႇသၢင်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်မီးထၢၼ်ႈလီၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ မီးလွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ ၼမ် လၢႆတေႉတေႉ။ မီးၵူၼ်းၵတ်ႉ ၵူၼ်းမေႃ ၵူၼ်းသူၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးၵေႃႈ ယူင်ႉမုၵ်ႉၸုမ်း လႄႈ ငဝ်းလၢႆးမုၵ်ႉၸုမ်း လူဝ်ႇႁပ်ႉႁွင်း ထႅမ်တၢင်းလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉ၊ ၵူၼ်းမေႃ သေၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၵူၼ်းမေႃၼႆႉ ၶဝ် မီးတိုဝ်ႉတၢင်းၼမ်လၢႆတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ တႃႇသၢင်ႈၸူဝ်ႊပၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇယူႇ။ ၶဝ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလႂ် ယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ သၢင်ႈၸူဝ်ႊပၢၼ်ဢၼ်သုၵ်းသိူဝ်းလႆႈလီငၢမ်း။ ပေႃးမုင်ႈမွင်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၵတ်ႉ ၵူၼ်းမေႃ မႃးႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ၶိုၼ်းၼႂ်းတူင်ႇတႆးသေ ၵေႃတႆးသမ်ႉဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် လွင်ႈသုၵ်းသိူဝ်းၶဝ်ၸိုင် ဢၼ်ၼႆႉ တေပဵၼ်လွင်ႈ လူႉသုမ်းမုၵ်ႉၸုမ်းၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ 

ၵူၼ်းၵတ်ႉ ၵူၼ်းမေႃ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းဝႆႉၵုင်ႇသၢင်ႈသဝ်းၵူၼ်း dignity တူဝ်ၵဝ်ႇသုင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶဝ်တေပွၵ်ႈမႃး ၼင်ႇၶေႃႈလႆႈၸႂ် တၢင်းမုၵ်ႉၸုမ်းမီး။ ၵူၺ်းၵႃႊ တႃႇတေယူႇ ၸွမ်းမုၵ်ႉၸုမ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ထႅင်ႈလွင်ႈၼိူင်ႈ။

ၵေႃတႆးႁူႉပွင်ႇလီငၢမ်းလွင်ႈၼႆႉသေတႃႉ ယူင်ႉၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လၵ်းၼမ်းၵေႃတႆး တိုၵ်ႉပႆႇ ႁပ်ႉႁွင်း မႅၼ်ႈငမ်ႇတၢင်းလူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈ။ ၸင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃတႆး ၸိူဝ်းႁဵၼ်းၼွၵ်ႈ မိူင်းသေ ပွၵ်ႈမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးတဵမ်ၶၢဝ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၶဝ်ယၢၼ်ၵေႃတႆးၵႂႃႇ ၵမ်ႈၼမ်။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁႅင်းဢီးၸုတ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊယႂ်ႇလူင် ထႅင်ႈၶၵ်ႉၼိူင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၵေႃတႆး ၶၵ်ႉတွၼ်ႊ3 လႅၵ်ႈလၢႆႊ သူႇၸူး Social Enterprise

လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵၢၼ်မိူင်း ၶၢဝ်းပီႊ 2015-16 ၼႆႉမီးၽွၼ်းသိုပ်ႇတေႃႇ ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်း ၼႂ်းမိူင်း မၢၼ်ႊ ၼမ်လၢႆတေႉတေႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးၵေႃတႆးၸုမ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉၶႃႈ။ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊတေႉယဝ်ႉ ၵမ်းၼႆႉပဵၼ်မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၵႃးၵွၺ်း ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸုမ်းၵူႊမိူင်းမိူင်းၵေႃႈ international communities ယုမ်ႇယမ်မၢတ်ႈႁၼ်ၼင်ႇ ၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ငိုၼ်းၵမ်ႉၸွၺ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႇၵူၼ်းၼမ်လၢႆၵေႃႈ ၶၢႆႉၸူးသႂ်ႇတႃႇပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၼင်ႇ peace process၊ လႄႈ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ယူင်ႉသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵူႊၾၢႆႇၾၢႆႇ။ ၸင်ႇဝႃႈငိုၼ်းၸွၺ်ႈထႅမ် ဢၼ်ၵေႃတႆးၵႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈ ႁပ်ႉတႃႇမႃး ပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈၶၢတ်ႇၵႂႃႇ။ လွင်ႈတၢင်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းၵေႃတႆးလႆႈ ယွမ်းႁပ်ႉလီငၢမ်းဝႃႈ  တေပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ပႂ်ႉ လႄႈ ၸႂ်ယႂ်ႇ တၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႆယူႇ။ ၽူႈၸိူဝ်းလႆႈပွင်ၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇပွင်ႇၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ မၵ်းမၼ်ႈၸွမ်းၵၼ်လႆႈဝႆးမႃး။ လုၵ်ႈၼွင်ႈပွင်ႈပၢႆ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလုမ်းလုမ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွင်ႇပိုင်ႈမႃး လႅၵ်ႈလၢႆႊႁုၼ်ႈမုၼ်း လၢႆးဝႆႉဝၢၼ်းၸႂ် (Mindset) မႃးဝႃႈ မုၵ်ႉၸုမ်းတေလႆႈပေႉတူဝ် တဵမ်ထူၼ်ႈ ၸင်ႇၸၢင်ႊသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ပေႉတူဝ်ၼႆ ၼၼ်ႉ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းမႃး။

ၶၢဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ၶၢဝ်း ဢၼ်ဢီးသူၼ်း တႃႇတေတႅပ်းတတ်းပုတ်းၶၢတ်ႇလီငၢမ်း ဢၼ်ပေႉၸႂ်ပေႉ ၶေႃးတေႉတေႉဝႃႈ ၵေႃတႆးတေလႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် Social Enterprize Model ယဝ်ႉၼႆ။ မိူဝ်ႈၵၢၼ်လူင်းသပ်း လႅင်းလွင်ႈ ၵၢၼ်ပိုတ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး ၵူႊဝဵင်းဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတႄႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈလွင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် တူင်ႇၵူၼ်း တႆးပဵၼ်သႅၼ်း Social Enterprize ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ်သႅၼ်း ယၼ်ၼိူဝ်လွင်ႈ ၶွင်ႈၶမ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ သၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး။ ၽွၼ်းလႆႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ ၵႃႊၶၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်မီးၽွၼ်း လီၸူးတေႃႇတူင်ႇၵူၼ်း social impact ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ယၢမ်ႈၸိူင်ႉယၢမ်ႈ ထိူင်းမႃးၵေႃႈ တႅပ်းတတ်းလႆႈဝႆးမႃး။ ၸိူဝ်းမီးႁႅင်းပွင် တႅပ်းတတ်းၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ် တႅပ်းတတ်းလႆႈဝႆးမႃး Social Enterprise ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်ငိုၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း Financial planning & Management ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇလၢႆႇငိုၼ်းထုၼ်း မိူင်းလႂ်ၸုမ်းလႂ်ပဵၼ်ငဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်း၊ ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၼႃႈၵၢၼ်ပုင်ႈဝႆး ၶိုတ်းၸႂ်မႃးတေႉတေႉ။ ၼႃႈၵၢၼ်ၼမ်လၢႆ လွင်ႈလီလီၼမ်လၢႆ ၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈၶၼ်ဝႆး ဝၢႆး 2016 မႃးၼႆႉပဵၼ်ၵွပ်ႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင် ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ Social Enterprise ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင် ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉသေ ၵေႃတႆး ၸင်ႇမႄႇၸူးထိုင်ႁွင်ႈၵၢၼ် ၵူႊဢၼ် ဢၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈငဝ်ႈ လႄႈ သူၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတူင်ႇၵူၼ်းဢၼ်မီးၼႂ်းၵေႃတႆး ၼႂ်းပီႊ 2022 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊဢၼ်ၶၼ်ဝႆး လႄႈ ထိုင်တီႈဝႆးၼၼ်ႉ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊလုၵ်ႉ တၢင်းၼိူဝ်သူႇၸူးတၢင်း တႂ်ႈ Top Down ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸိူဝ်းဢွၼ်ၸိူဝ်းၼၢမ်း လႅၵ်ႈလၢႆႊလၵ်းၼမ်း၊ ၵႃႊၶၼ်၊ ပၢႆး ဝူၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈငၢႆႈလူမ် လႄႈ မီးႁႅင်းဢီးၸူးတေႃႇ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊတၢင်းတႂ်ႈလီငၢမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵေႃတႆး ၼႂ်း Social Enterprize Model ၼႆႉတႄႉ ၾိင်ႈတႅတ်ႈ(Theory ) ႁဝ်းယိပ်းမၼ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၽွၼ်းလီတူင်ႇၵူၼ်း+ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ = လွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းမုၵ်ႉၸုမ်း = တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမၼ်ႈၵိုမ်း

Social Impact + Financial Return = Organization Stability = Community Sustainability

သႅၼ်းၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၵေႃတႆးလိူၵ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ်သႅၼ်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီၸူးတူင်ႇ ၵူၼ်း Social Impact သုင် လႄႈ မီးပႃးငိုၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်။ ၼႃႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉဢွင်ႇမၢင်ႇၵႃႊႁိုဝ်ၵေႃႈ လွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူင်ႇၵူၼ်း သုင်ၸွမ်းတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇ ၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃတႆး ဢၼ်ပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ မီးတၢင်း ႁူႉပၺ်ႇၺႃႇသုင်မႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းပေႉတူဝ်ၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်းၼမ်မႃး လွင်ႈလီတူင်ႇၵူၼ်းတေ ၼမ်မႃး။ တေၶူင်ႊ ၼႃႈၵၢၼ်မႂ်ႇမႃးထႅင်ႈ သႅၼ်းလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ တေလႆႈမုင်ႈယိူင်းထိုင် ၽွၼ်းလီတူင်ႇၵူၼ်း Social impact ၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈ၊ ၼႆႉပဵၼ် လၵ်းၼမ်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ 

ထႅင်ႈၶေႃႈသွင်တႄႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၵူႊသႅၼ်း တေလႆႈမီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ Financial Return ၸူးတေႃႇၽူႈ ႁူမ်ႈၵၢၼ် ၼင်ႇၵိုင်ႇတင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ်လီငၢမ်း။ ၶေႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈသဵင်ႇတႃႉလူင် တႃႇၸုမ်းၼင်ႇၵေႃတႆး တေတႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈ လႆႈယၢပ်ႇယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၽိုတ်ႇတေႉယူႇ။ တူၺ်းၶိုၼ်းၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်း ၼႂ်းလုမ်ႈ ၾႃႉတီႈလႂ်ၵေႃႈ ပေႃးပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်သႅၼ်း CBOs-NGOs ၸိူဝ်းၼႆႉမႃးၼႆ တေလႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်  Social Enterprise  ၼႆႉႁၼ်ပိူၼ်ႈၵေႃႈမီးလွင်ႈသဵင်ႇတႃႉတေႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵပ်း ၵၢႆႇတင်းၼမ်ႉၵတ်ႉ လႄႈ ႁႅင်းၾၢႆႇၼွၵ်ႈ၊ ပဵၼ်ႁႅင်းၾၢႆႇၼႂ်းဢၼ်ပဵၼ် လၢႆးဝူၼ်ႉ Mindset ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းၸွၺ်ႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၾၢႆႇႁပ်ႉယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ ၸိူဝ်းႁပ်ႉတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်မႃးသေ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇၸိူဝ်း တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၵေႃႈ ၶႂ်ႈယၼ်ၼိူဝ်တၢင်းဢီးလူသေ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ တင်းသွင်ၾၢႆႇၼႆႉ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလႆႈ တၢင်ႉႁႅင်းလႆႈသေလၢႆး။ ၾၢႆႇလႆႈႁပ်ႉ တိုၼ်းတေလႆႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်သၢင်ႈတူဝ်ၶဝ် လႄႈ သၢင်ႈတူင်ႇၶဝ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈၾၢႆႇၼိူင်ႈၶၢတ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ ၶႂ်ႈႁပ်ႉယူႇၾၢႆႇလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇပဵၼ်ၸႂ် ပိုင်ႈဢိင်မႃး လႄႈ တၢင်ႉႁႅင်းတႃႇပေႉတူဝ်ၼၼ်ႉၶၢတ်ႇႁၢႆ။ 

"ၼင်ႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမီးဝႆႉဝႃႈ Support should be a bridge to independence, not a chair to sit on forever ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်ၼႆႉ လီပဵၼ်ၶူဝ်ၵၢႆႇတေႃႇၸူး လွင်ႈပေႉတူဝ် ဢမ်ႇလီပဵၼ် တႃႇပိုင်ႈဢိင်တႃႇသေႇ။"

ၵေႃတႆးမူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႊသင်လၢႆလၢႆ၊ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ ယူင်ႉမုၵ်ႉၸုမ်း Organizational Structure ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႊၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၼၼ်ႉ ဢၼ်ယၢပ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် Mindset ၵူၼ်းႁူမ်ႈၵၢၼ် ၼႆထၢင်ႇၸႅင်ႈတေႉယူႇ။ ၾိင်ႈတိုၼ်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မိုတ်ႈယၢမ်ႈလၢႆးၵဝ်ႇ တိူဝ်း မၼ်ႈၸႂ်ၼႂ်းလၢႆးၵဝ်ႇ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လၢႆးၵဝ်ႇၼၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၽူႈၵဵဝ်ႇၽူတ်ႇ(ၵႄႇၶျွတ်ႈ) ယွၼ်ႉ လႆႈယိုၼ်ႈမႅင်ႈၶူဝ်းၶွင်လႄႈငိုၼ်းတွင်းလၢႆလၢႆ။ 

ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ် ႁႅင်းငိုၼ်းၵမ်ႉၸွၺ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼႆႉ တေထူပ်းလွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ ၸိူင်ႉၼႆ မိူၼ်ၵၼ်။ ႁႅင်းငိုၼ်းၵမ်ႉၸွၺ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈၼင်ႇၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းတေႉတေႉ၊ ပဵၼ်သႅၼ်း ဢၼ်တေႃႉတႄႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ပၼ်ႇၵႂႃႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်တႅပ်း တတ်း ၼႂ်းၵၢၼ် လႆႈႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်ၸွမ်းထၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉတဵမ်တဵမ်၊ မၢင်ႊပွၵ်ႈမႃး ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႊသႂ်ႇၸႂ် ၵႃႊၶၼ်ၸုမ်းငဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေႉတေႉၼၼ်ႉလီလီ။ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းၸုမ်း လဵၵ်ႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇၼႂ်းၸုမ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်တိူဝ်းလီ။ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈႁဵတ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇCBOs- CSOs ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႃၵၢၼ်လႆႈၼႂ်းINGOs လႂ်၊ UN လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး။ ၵမ်းလိုၼ်းၸုမ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈၽိုၵ်းပၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ်သေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢၼ်ၵတ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊမၼ်ႈၵိုမ်းလႆႈ။ တႃႇတေပူၼ်ႉလွတ်ႈ လွင်ႈပၼ်ႇတူင်ႇလူင်ၼႆႉတႄႉ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သၢင်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းလူဝ်ႇပဵၼ်သႅၼ်း ဢၼ်သၢင်ႈငိုၼ်းလႆႈၼႂ်းတူဝ်မၼ်းၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၵႂၢမ်း ဢေႇပရႃႇႁႅမ်ႇလိၼ်ႇၶုၼ်း လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ သူဢမ်ႇၸၢင်ႊၸွၺ်ႈထႅမ်ပိူၼ်ႈလႆႈတႃႇသေႇ၊ ၶဝ်ၵိုင်ႇလီ ႁဵတ်း လႄႈ ၸၢင်ႊႁဵတ်းလႆႈႁင်းၵွၺ်းၶဝ်ယူႇ။“You cannot help people permanently by doing for them what they could and should do for themselves.” Abraham Lincoln

ယွၼ်ႉၼၼ် ၵေႃတႆးၸင်ႇလႆႈပၵ်းၸႂ်သၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ သူႇၸူးတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း လႄႈ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ (Social Impact & Financial Return) ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းတိူဝ်းၼိမ်သဝ်းမႃး၊ တိူဝ်းႁဵတ်းလႆႈ၊ တွမ်ႊလႆႈၵူၼ်းၵတ်ႉ လႄႈ ဢွၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းၵတ်ႉယူႇ ၸွမ်းၸုမ်းလႆႈ (Talent Attraction and retention) ႁိုင်မႃး။ ၵေႃတႆးယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းမီး ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း (Key players)  မၼ်ႈၵိုမ်းဢိတ်းၼိူင်ႈၸိုင် လမ်ႉၵတ်ႉ (Talent ) မၢင်ႊလွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ် လႆႈ  (Recruit)၊ ႁွင်ႉမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းမုၵ်ႉၸုမ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းပွတ်းလႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊလူင်တွၼ်ႊ ၼႆႉ ဢမ်ႇငၢႆႈငႅမ်ႈ၊ ၸိူဝ်းပွင်ၵၢၼ် ၸိူဝ်းဢွၼ်ႁူဝ် လႆႈလႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းသွၵ်ႈႁႃတၢင်းႁူႉသေ ဢွၼ်ၼမ်း ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၼႂ်းၸုမ်းမႃး။ တႄႇပီႊ 2022 မႃးၼႆႉ ၵူႊႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းၵေႃတႆး ပဵၼ် Social Enterprise Model တဵမ်တူဝ်မႃးလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ်ၼၼ်ႉမႃး ၵေႃတႆးတိူဝ်းၸၢင်ႊတူၺ်းထိုင် လွင်ႈသုၵ်းသိူဝ်း (well-beings)  ၽူႈႁူမ်ႈၵၢၼ် တင်းသဵင်ႈမႃး။  

ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ တိုၵ်ႉတေသိုပ်ႇမီးယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းသေ

မၢႆတွင်း ဝၼ်းၶွပ်ႇၶူပ်ႈ 27 ပီႊ ၵေႃတႆး