မိူဝ်းၼႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး

တႅမ်ႈ - ၼၢင်းႁဵဝ်းသႅင် 

            ပေႃးဝႃႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆ ပီႈၼွင်ႉတႆးၵမ်ႈၼမ် ၵႆႉႁၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမၢၼ်ႊမဵဝ်းလဵဝ်။ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ ၶဝ်ႈၸိုမ်းမီးမႃးၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ႁဝ်းၵူႊဝၼ်းဝၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆသေ ပဵၼ်တီႈယွမ်းႁပ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်။ မီးၵမ်ႈဢေႇၵွၺ်း ဢၼ်ႁူႉႁၼ်ပွင်ႇၸႂ်တေႃႇဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်မၢၼ်ႊသၢင်ႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉတဵၵ်းတဵင်တေႃႇၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢူမ်ဢိုၼ်တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ 

ၽိုၼ်ၶူၵ်ႇၵေႃတႆး- မိူဝ်းၼႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး

လုတ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်းတီႈၼႆႉ

            ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1962 မႃးၼႆႉ တိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉၸိၵ်းၸွမ်ႁူမ်ႇငမ်း (centralized education system) ဢၼ်ပၼ်ၼႃႈလီ တေႃႇၶိူဝ်းမၢၼ်ႊမႃး။  ယၼ်ၼိူဝ်ပိူင်ၸိၵ်းၸွမ်ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႊၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၵႂၢမ်းသႅၼ်းလဵဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပိူင်တြႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊမႃး။ လွင်ႈၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းတေႃႇ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵၼ်းဢမ်ႇႁူႉလိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉဢမ်ႇပဵၼ် ၼႆမႃး။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈယူင်ႉတဵၵ်းတဵင်လူင်ၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူၺ်ႈ လၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁင်းၶေႃ မၢင်ႊၸိူဝ်းႁိၵ်ႈႁွင်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ၽႃႁွမ်းၸွမ်းလၢႆးလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ်မႃး ၼင်ႇယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ၶၢင် လႄႈ ယၢင်းလႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢင်ႊၸိူဝ်းၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းသေ သၢင်ႈယူင်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ၼင်ႇၼႂ်းတႆးၵေႃႈ ၵေႃတႆး လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉဢွၼ်ၵၼ် ႁႃလၢႆးတႃႇ ထိင်းသိမ်းပႂ်ႉပႃး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈ ထုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇ။ ၸိူဝ်းၼႆႉပိူင်းၼႄဝႃႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈမီး ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ မဵဝ်းလဵဝ်။ 

            ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းၶိူင်ႈမိုဝ်းယႃႉၵဝ်းတူင်ႇၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ဢဝ်သၢင်ႈဝၢၼ်ႈသၢင်ႈ မိူင်းၵေႃႈ လႆႈၼႆ ပိုၼ်းပိူင်းၼႄမႃးၸႅင်ႈလႅင်းယူႇ။ ယူင်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊဝၢႆး 1962 ၼႆႉ ၵွၺ်းၽုၺ်ႇတၢင်းပၼ်ႁႅင်း တႃႇ ပူၵ်းပွင် ၽိင်ႈၶိူဝ်းမၢၼ်ႊမဵဝ်းလဵဝ်ၵွၺ်း။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းဢွမ်ႈ ၵၢၼ်ႁမ်ႈတႃႇႁုၼ်ႈမုၼ်း ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း လႄႈ ၵႃႊၶၼ်တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃး။

            ၽေႃႇလူဝ်ႇၽရႄႇရီႇ လၢတ်ႈဝႆ့ၼႂ်းပပ်ႉ pedagogy of the oppressed ၼၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး ဢၼ် ဢွင်ႇမၢင်ႇသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႃႉၵဝ်းၽိင်ႈထုင်း ၽူႈၶဵၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽူႈလႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယွမ်း ႁပ်ႉ ယိူင်ႈၸွမ်း ၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းၽူႈၶဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢွင်ႇမၢင်ႇသုင်သုတ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတဵၵ်းတဵင်ယဝ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇပူၼ်ႉ လွတ်ႈလႆႈ ယူင်ႉတဵၵ်းတဵင်ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းလူင်ၼၼ်ႉ တေႃႈတေလႆႈတႄႇၶိုၼ်းတီႈ ၵၢၼ်ပႂ်ႉပႃးထိင်း သိမ်းၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈ ထုင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉၵွၺ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း ယူင်ႉ တဵၵ်းတဵင် ဢၼ်ၽူႈၶဵၼ်သၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈ သၢင်ႈၶိုၼ်းယူင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼင်ႇယုၵ်ႉမုၼ်းပိူင် ၾၢင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈ ၽိင်ႈထုင်းၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ 

            ယွၼ်ႉၼၼ် ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼင်ႇ- ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ယၢင်းလႅင်၊ မွၼ်းလႄႈ ၶၢင်ၶဝ် ဢဝ်လၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၽႃႁွမ်းၸွမ်းလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ဝႆႉတႃႇငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႊ ဝႆႉတေႉတေႉ လၢႆးၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇပူၼ်ႉလွတ်ႈလႆႈ ယူင်ႉတဵၵ်းတဵင်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈလႆႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင် တိုၼ်းတေလႆႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးဝူၼ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်း Freedom of thoughts ၼၼ်ႉယူႇ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဝူၼ်ႉဢၼ်မီး လွင်ႈမီးတၢင်း ႁတ်းယႅၵ်ႉၶိုၼ်းၼိူဝ်လွင်ႈပဵၼ်တေႉ ႁတ်းဝူၼ်ႉၶွပ်ႈတေႃႇ ၵႃႊၶၼ်၊ ႁတ်းယႅၵ်ႉ ယႅမ်ႈတေႃႇ ၵၢၼ်တဵၵ်း တဵင်လႄႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင် ႁူႉႁၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တေပူၼ်ႉ လွတ်ႈယူင်ႉတဵၵ်းတဵင်ၼႆႉၵွၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် သၢင်ႈပႃးယူင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

ပေႃးၼၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိူင်ႈလုၵ်ႈမီးယူင်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၼမ်လၢႆၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းလီ

            ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶေႃႈထၢမ်ၼႆႉ မၼ်းတေၸီႉၼမ်းတၢင်းဢွၵ်ႇ ဢၼ် တေပဵင်းပေႃးၸႂ်တေႃႇ ၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵွၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး ယင်းတေၸၢင်ႊပဵၼ်မႃး လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်ၵေႈ လိတ်ႈ လွင်ႈၶွင်ၶမ်လူင် မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉယူႇ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း တိုၼ်းတႄႇတီႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းမီးဝႆႉသေ သဵတ်ႈထဵင်သုတ်ႉႁႃၵၼ်။ ၼင်ႇၼၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇယၼ်ၼိူဝ် ယူင်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ႁဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈမီးဝႆႉၼႆႉသေ ၼမ်းဢဝ်မၼ်းၵႂႃႇသဵတ်ႈထဵင် ပုၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်သဵတ်ႈထဵင်ၵၢၼ် မိူင်းလႆႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇ ၼင်ႇယၢင်းၽိူၵ်ႇၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယၢင်းမႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တိုၼ်းလၢင်း တႃႇသဵတ်ႈထဵင် ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၽႅတ်ႇတရႄႇမႃး။ လွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈလိူဝ်သေၼၼ်ႉတႄႉ ဝၢႆး သေပၢင်တိုၵ်း 1027 ယဝ်ႉၼႆႉ မၢင်ႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈယုၵ်ႉၸၼ်ႉသေ ၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶွၼ်ႇ ၽႅတ်ႇတရႄး သျိၼ်း (ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်တႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ) လႆႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇတႄႉ ၼင်ႇယၢင်းလႅင်။ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် လႄႈ လွင်ႈ ၶိုပ်ႈၼႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပၢႆးပိူင်းၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၽႅတ်ႇတရႄႇပုၼ်ႈတႃႇ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸွင်ႇၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး တီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၼွၵ်ႈၶၢဝ်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈတႃႇသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းယဝ်ႁႃႉ?

            ၶေႃႈတွပ်ႇၼႆႉယၼ်ၼိူဝ် ယိူင်းဢၢၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶိူဝ်းလႂ်ၶိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တေႃႇသူႈၼႆႉတႃႇသင်၊ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈလႆႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉတေၸွၺ်ႈပိူင်းၼႄၶေႃႈတွပ်ႇတႃႇၶေႃႈထၢမ်ၼႆႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ယင်းတေႁၼ်လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း ပူၵ်းပွင်ဝႆႉလူးၵွၼ်ႇ။ ပေႃႈမႄႈတႆးၵမ်ႈၼမ်ႁၼ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆး၊ လိၵ်ႈတႆးသွၼ်ႁဵၼ်း ပီႊ ၼိူင်ႈသွင်ပီႊၵေႃႈ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈ ယွၼ်ႉမၼ်းငၢႆႈၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပိူင်ပဵၼ်တေႉ တႃႇၵၢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ၼိူင်ႈလႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း 5 ပီႊၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ၸင်ႇထိုင်ၸၼ်ႉၼင်ႇ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၼႆယဝ်ႉ။  ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉငိၼ်း၊ ထွမ်ႇ လႄႈ လၢတ်ႈၸူးၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း ဢမ်ႇဝႃႈၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်း၊ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းလႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵူႊလွင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၽိုၵ်းႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းသၢင်ႈပႃး ၽိင်ႈယူႇသဝ်း၊ ၵႃႊၶၼ် လႄႈ ၽိင်ႈ ၸႂ်ဝႆႉၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းႁူမ်ႈပႃးၵႃႊၶၼ်တူင်ႇၵူၼ်း၊ ၸိူဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းႁဵၼ်းလႄႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈတိုၼ်းႁူႉၸၵ်း ၽိင်ႈႁေႃးလဝိၼ်း၊ ၶရဵတ်ႉသမၢတ်ႉ၊ လႄႈ တႅင်ႉသ်ၵိပ်းဝိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼင်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၵေႃႈ တိုၼ်းႁူႉၸၵ်း ပူဝ်ႇ ၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈၵိူဝ်းပုတ်ႉထႃႉၽႃႇသႃႇလၢႆးၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈၼႂ်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမဵဝ်းလဵဝ် မၼ်းပႃးၵၢၼ်သၢင်ႈၵႃႊၶၼ်တူင်ႇၵူၼ်း၊ ပိူင်ၾၢင်တူဝ်ၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆ့ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

            သဵၼ်ႈတၢင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး မုင်ႈယိူင်းမိူဝ်းၼႃႈဝႆႉ တႃႇႁူမ်ႈသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်းၸွမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း တင်းလၢႆ ၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၽဵင်ႇၽဵင်ႇပဵင်းပဵင်းၵၼ်။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႊၶိူဝ်းမီးသုၼ်ႇ လႄႈ တိုဝ်ႉတၢင်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ယုၵ်ႉမုၼ်း၊ ပႂ်ႉပႃးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း လႄႈတၢင်းလူဝ်ႇ ၼင်ႇပိုၼ်ႉ တီႈၽႂ်မၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေပဵၼ်ၼမ်ႉပဵၼ်တူဝ်မႃးလႆႈလႆႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇငဝ်းလၢႆးၼမ်လၢႆ ၵမ်ႉၸွၺ်ႈၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႇ။ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉလမ်ႉၵတ်ႉ၊ လွင်ႈတူဝ်ႈတၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶိူဝ်းလႂ်ၶိူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းမီးဝႆႉသင် တႃႇၼမ်းဢုပ်ႇၼႂ်း ၵၢၼ်သဵတ်ႈထဵင်ၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ၼႆယူႇ။ လိူဝ် သေၼၼ်ႉ လွင်ႈပွင်ႇၸႂ်၊ လွင်ႈပိၼ်ႇပၢႆႇၼပ်ႉထိုဝ်ၵၼ်၊ လွင်ႈမေႃဝႆႉႁူဝ်မႃႇၽဵင်ႇပဵင်း ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တူင်ႇၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ ၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်း မၢၼ်ႊၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇသွၼ်ၵၼ်မႃး ဝႃႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႊၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်၊ ၵူႊၶိူဝ်းၶိူဝ်းတိုၼ်းတေလႆႈမေႃ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆၼၼ်ႉ ၸပ်းမၢၵ်ႇလမ်းႁူဝ် ၸႂ်ၵူၼ်းသူၼ်ႇၼမ်မႃးၶၢဝ်းႁိုင်။

            သုၼ်ႇၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶိူဝ်းတႆး တေလႆႈႁဵတ်းလႆႈသၢင်ႈဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉမုင်ႈမွင်း တုၵ်း ယွၼ်းတီႈၽႂ်လႂ်။ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ၊ လွင်ႈမၢႆမီးသုမ်ႇငမ်း၊ လွင်ႈမီးၸႂ်ၽဵင်ႇပဵင်းတြႃးၸႃႉၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတေလႆႈသၢင်ႈၼႆသေတႃႉ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်း တႄႇတီႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းၸွမ်းၽိင်ႈ ၶိူဝ်း လႄႈ တူင်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်သၢင်ႈၽိင်ႈၶိူဝ်း ၽိင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်လီငၢမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း ႁိုင် ပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တႃႇတေသၢင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇပၢႆးႁူႉႁၼ်၊ ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ လႄႈ ၸႂ်ၽႂ်ႇလီ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇၸၢင်ႊသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်မီးၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊလီလႆႈ။ ၼင်ႇတူင်ႇတႆးလူႉယၢမ်းလဵဝ်လႄႈ ငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်လူႉဢၼ်သုၵ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတေႉတေႉ။ ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်ယိုတ်ႈယၢဝ်းၼၢၼ်း သဵၼ်ႈတၢင်းဢမ်ႇၸႅင်ႈဢမ်ႇလႅင်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁႅင်းၼွင်ႇၼၵ်း လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူင်ႇၵူၼ်း လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈပၼ်ႁႅင်းတေႃႇ တူင်ႇၵူၼ်းလူႉယၢႆႊယဝ်ႉ။ ဢူႈမႄႈၶၢႆၵိၼ်လုၵ်ႈလၢင်းၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး၊ ဢူႈမႄႈဢၼ်ၸႂ်ႉ လုၵ်ႈလၢင်းၵႂႃႇၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶေႇထီႇဝီႇ၊ ၵျုးၽႅၼ်ႇ၊ ၼၢင်းယိင်းတႆး ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိုဝ်ႈလဝ်ႈ မိပ်ႇၼူတ်ႈၼမ်မႃး၊ ၵၢၼ် လွၵ်ႇလႅၼ်ၵၼ် ၵူႊသႅၼ်းသႅၼ်းလၢႆမဵဝ်းတီႈ ဢၼ်ပၢႆးပိူင်းၼေၵၼ် ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈလႆႈ။ ဢၼ်ႁၢႆႉလိူဝ်သေ ၼၼ်ႉတႄႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်း ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း ၼႂ်းၵၢၼ်သၢင်ႈၽိင်ႈတူင်ႇၵူၼ်းလူႉ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းသိုပ်ႇ ၵၢၼ်သိုၵ်းဢၼ်ၵၢၼ်ႉသုမ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ၵၢၼ်ႇသုမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   သင်ၾၢႆႇ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼၢၼ်းႁူႉႁၼ်ပွင်ႇထိုင်လွင်ႈၼႆႉၸိုင် ႁႅင်းသဵတ်ႈထဵင်ၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းၵၢၼ် မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း တေၸၢင်ႊႁႅင်းလဵၵ်ႉတမ်ႇၼွၺ်ႉ မႃးလွၺ်းလွၺ်းဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢိၵ်ႇၼႃႈၶွင် ၽူႈမီးပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၼႂ်းၶိူဝ်းတႆး တင်းလၢႆတေလႆႈသႂ်ႇၸႂ်ယဝ်ႉ။ 

            ၼႂ်းၵၢၼ်သၢင်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လၢႆးဝႆႉၸႂ် mindset လႄႈ ႁႅင်းၵမ်ႉၸွၺ်ႈပီႈၼွင်ႉ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ လမ်ႇလွင်ႈ။ ယွၼ်ႉႁူဝ်ၼပ်ႉပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႊၼႆႉ မီး 60% ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိင်ႈပိူင်မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းသေတႃႉ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်တိုၼ်းတေလႆႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၵေႃႇ သၢင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉပဵၼ်တူဝ်မႃး။ ဝၢႆးၵၢၼ်သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ပီႊ 2021  လႄႈ ပၢင်တိုၵ်း 1027 ယဝ်ႉၼႆႉ သဵင်ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႊ ၼႂ်း ၵၢၼ်မၵ်းမၼ်ႈသုၼ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼႆ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈတီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼွၵ်ႈ မိူင်းလႄႈ ၸိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူဝ်းမီးသဵင်မႃး။ 

            ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ဢၼ်တေလႆႈသိုပ်ႇယၢင်ႈၼႃႈၵႂႃႇ တေႃႇထိုင်တႃႈယိူင်းဢၼ်ဝႃႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်းၸွမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းလၢႆ ၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၽဵင်ႇၽဵင်ႇပဵင်းပဵင်းၵၼ်ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

… … … …