ၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸွမ်းလၢႆးၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်

ၽူႈတႅမ်ႈ - ၼၢင်းၶမ်းလၢဝ်ႁၵ်ႉ

ဝၼ်းထီႈ - 16 May 2026

ထွမ်ႇသဵင်ဢဝ်

တွၼ်ႊသိုပ်ႇမိုတ်ႈၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး  

ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၸႅင်ႈၸႅင်းသေ သပ်းလႅင်း ၼႄဝႆႉဝႃႈ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ် တေႁဵတ်းႁိုဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႊတၢင်းဝူၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်တေႉ မႃးသေ ပဵၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်ၸၢင်ႊယူႇလွတ်ႈလႆႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊမူႈယႂ်ႇမႃးၸွမ်းၶၢဝ်းၸွမ်းယၢမ်းလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေသပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႆႉ တေႁဵတ်းသင်၊ ၽႂ်ပဵၼ် ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ၊ တေသၢင်ႈၵႃႊၶၼ်ဢီႈသင်တႃႇၶဝ်၊ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ တေၶႄႉသဵင်ႇတင်း ပိူၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁႃၼမ်ႉတွၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇၸူဝ်ႊၶၢဝ်းယၢမ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ။

ၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈပွတ်းၼိူင်ႈၵွၺ်း၊ မၼ်းပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်ယႂ်ႇလူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ႁႃတိုဝ်ႉ တၢင်းၶူင်ႊသၢင်ႈမႂ်ႇ (Innovation Opportunities)၊ ၵၢၼ်ထတ်းၸၢမ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇ (Market Testing)၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သၢင်ႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် လႄႈ ယူင်ႉဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ တိုဝ်ႉတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်မႃး။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းတႃႇဝူၼ်ႉ (Thinking Tool) လႄႈ ၶိူင်ႈမိုဝ်းတႃႇၵပ်းသိုပ်ႇ ၵပ်းသၢၼ် (Communication Tool) တွၼ်ႊတႃႇ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸွၺ်ႈႁႂ်ႈၽူႈဝူင်ႇ သၢင်ႈၵၢၼ် ၶပ်ႉတၢင်းဝူၼ်ႉၶဝ် ႁႂ်ႈတိူဝ်းမီးပၵ်းပိူင်သေ သပ်းလႅင်းၼႄၽူႈ ႁူမ်ႈၵၢၼ်ၶဝ်လႆႈ လႄႈ ၽူႈလူင်းတိုၼ်းလၢင်းၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။ 

ၼမ်ႉၵတ်ႉ လႄႈ လၢႆးဝႆႉၸႂ်ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်

ၵၢၼ်ဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်တႄႇတင်ႈၸုမ်းမႂ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်မႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းၶိုၼ်းမီးတၢင်ႉႁႅင်းမႃး ၸွမ်းတိုဝ်ႉတၢင်းၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇ လႄႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၾၢင်ႉႁၼ် လႄႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း တိုဝ်ႉတၢင်းလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႂ်ႇ တင်းလွၵ်းလၢႆးၶူင်ႊမႂ်ႇ ၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ၵေႃႇ သၢင်ႈၵၢၼ် ႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ဢၼ်မီးၵႃႊၶၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ၶဝ် မီးၸႂ်ၸိုၼ်ႇၸင်ႈ (Persistence)၊ ၸႂ်သူင်ပႅင်း (Passion)၊ လွင်ႈယိူၼ်ႉတေႃႇလွင်ႈဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း (Tolerance of Ambiguity)၊ တႃႈမုင်ႈႁၼ် (Vision) လႄႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇ (Self-belief)။ ႁဝ်းၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈ လမ်ႉၵတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း တီႈၵူၼ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၶဝ်ယဝ်ႉ။

• Elon Musk ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်မီးၸႂ်သူင်ပႅင်းသေ ၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်လွင်ႈၵႃးၾႆးၾႃႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼိူဝ်ၾႃႉၵၢင်ႁၢဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2024 ၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈႁဵတ်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ လႄႈ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လူင်းတိုၼ်းလၢင်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ ဝၢႆးသေၵေႃႇတင်ႈ company ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇၵေႃႈတင်ႈ SpaceX မိူဝ်ႈ ပီႊ 2002 တွၼ်ႊတႃႇလူတ်း ယွမ်းၵႃႈ ၸႂ်ႉၸၢႆႇ တႃႇၵႂႃႇၼိူဝ်လႅင်ႊလၢဝ် လႄႈ တွၼ်ႊတႃႇ ၸၢင်ႊၵႂႃႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼိူဝ်ႈ လူၵ်ႈဢၢင်း ၵၢၼ်းယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီႊ 2008 ၼၼ်ႉ company တင်းသွင်ဢၼ် မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၵၢၼ်ငိုၼ်းသေ ၸမ်လူႉလဵဝ်ၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃး ပႅၵ်ႉသမ်ႇဝႃႈ မီးလွင်ႈတူၵ်းသုမ်း လႄႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ် ၼမ်လၢႆသေတႃႉ မၼ်းဝႆႉၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သေသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇသေႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇTesla ၸင်ႇ ပဵၼ်company လူတ်ႉ ဢၼ်မီးၵႃႊၶၼ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈမႃး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉသေ၊  SpaceX ၵေႃႈ ဢွင်ႇမၢင်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ဢဝ်ၼူၾႆး လူင်းမႃးၶိုၼ်းတီႈလူၵ်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။

• Steve Jobs ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ ၵေႃႉဢၼ်မီးတႃႈမုင်ႈႁၼ် ၸွမ်းၼင်ႇလၢႆးမၼ်းဝူၼ်ႉႁၼ် လႄႈ ဢွၼ်ၼမ်းၵၢၼ်ၶူင်ႊဢွၵ်ႇၶူဝ်းၶွင်မႂ်ႇ။ မိူဝ်ႈ 1984 ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Macintosh၊ မိူဝ်ႈ 2001 သမ်ႉႁဵၼ်းဢွၵ်ႇ iPod ၊ မိူဝ်ႈ 2007 သမ်ႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇ iPhone ၊ လႄႈ မိူဝ်ႈ 2010 ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ iPad  ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ၊ ထွမ်ႇၵႂၢမ်း၊ ၸႂ်ႉၾူၼ်းလႄႈ တႅပ်ႉပလႅတ်ႉ Tablets ။ မိူဝ်ႈ 1985 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇလိုပ်ႈဢွၵ်ႈတီႈ Apple သေ၊ ၼႂ်းပီႊ 1997 ၼၼ်ႉသမ်ႉ မၼ်းလႆႈၶိုၼ်းမႃး တႃႇဢွၼ်ႁူဝ်မႄးပူၵ်းတင်ႈ company ဢၼ်လူႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ  ႁႂ်ႈပဵၼ် company ဢၼ်မီးၵႃႊ ၶၼ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။

·         Walt Disney ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်လီတႃႇၼႄ ၵေႃႉဢၼ်မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇ။ ပႅၵ်ႇသမ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမၼ်းတူၵ်းသုမ်းသေ လႆႈႁၢမ်းသုၼ်ႇၵုမ်းၵမ် တူဝ်ၸိူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းမၼ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Oswald the Lucky Rabbit သေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇယွမ်းၵၢၼ်ႉသုမ်း။ မိူဝ်ႈပီႊ 1928 ၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုၼ်းသၢင်ႈတူဝ်ၸိူင်းဢၼ်မႂ်ႇ Mickey Mouse သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸိူင်းၵႃႇတုၼ်း Steamboat Willie ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူင်းၵႃႇတုၼ်း ဢၼ်မီးသဵင်ၸွမ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇၼႆႉ လႆႈၸွၺ်ႈပၼ်ႁူင်းၵၢၼ် Disney Brothers Studio ယႂ်ႇမႃး။

·         မိူဝ်ႈပီႊ 1937 ၼၼ်ႉ လွင်ႈမၼ်းမီးၸႂ်ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီး ၸိူင်းၵႃးတုၼ်းယၢဝ်း ၼင်ႇ Snow White and the Seven Dwarfs သေ သၢင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ Walt Disney Company လႄႈ လႆႈပိုတ်ႇပၢင်ႇလဵၼ်ႈ တိတ်ႉသ်ၼီႇလႅၼ်း (Disney land) မိူဝ်ႈပီႊ 1955။ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢင်ႈပဵၼ်မႃး ၶွမ်ႇပၼ်ႇၼီႇ ဢၼ်သၢင်ႈလွင်ႈ ၵျေႃႇမူၼ်ႊၵူႊမိူင်းမိူင်း ဢၼ်ဢွင်ႇမၢင်ႇယူႇတေႃႇပေႃးထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈ ၼႆႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ် လႄႈ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်

ၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ် တႃႇတႄႇၵေႃႇတင်ႈၵၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၵၢၼ်ဝၢင်း ၽႅၼ်ၼႂ်းၶွမ်ႇပၼ်ႇၼီႇ ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ၼႂ်းၵၢၼ်တႄႇတင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ လႆႈတေႃႇသူႈတင်း လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉၵဵဝ်ႇ တင်းငိုၼ်းတွင်း လႄႈ ၾၢႆႇၸႂ် ၼႂ်းၵႄႈငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်မီးဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် လႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶဝ်သမ်ႉ ပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ႁဵတ်းၸွမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႊ ဢၼ်လႆႈတမ်းဝႆႉ လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းၸုမ်း ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉၵွၺ်း။ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈ ၵၢၼ်ၶဝ်သမ်ႉ လႆႈထူပ်းလႆႈတေႃႇသူႈ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းသေ ၶဝ်ယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ၸၢင်ႊတူၵ်းသုမ်း။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၵိၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်သမ်ႉ လႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်တႅတ်ႈတႅတ်ႈ လႄႈ ၽွၼ်းလႆႈဢၼ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉလႆႈ။ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇ ပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ် လႄႈ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တႃႇၵူၼ်းတႄႇတင်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးတီႈလွၵ်းပဝ်ႇ တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႊၸွမ်းငဝ်းလၢႆး၊ တႃႇလွင်ႈထတ်းၸၢမ်းတူၺ်း လႄႈ တႃႇလွင်ႈမူၼ်ႉမႄးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈသပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၸၢင်ႊ လႅၵ်ႈလၢႆႊလႆႈ မိူဝ်ႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်းမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ဢမ်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈထူပ်းလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႅၼ်းတီႈတေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈတေပဵၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယူင်ႉပၼ်ႇၶွပ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး

ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ မၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုပ်ႇၼႃႈမႃးၸွမ်း ၶၵ်ႉတွၼ်ႊလၢႆလၢႆဢၼ်ယူႇ။ တႄႇတီႈၶၵ်ႉၵၢၼ်တႄႇတင်ႈ၊ ၶၵ်ႉမူႈယႂ်ႇ၊ ၶၵ်ႉၵႄႇထူၼ်ႈ လႄႈ ၶၵ်ႉယွမ်းလူင်း။ လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈႁဝ်းတႅပ်းတတ်း၊ လွင်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ႁဝ်း လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁဝ်းၶၵ်ႉၼိူင်ႈသေ မၼ်းၸၢင်ႊမီး ၼွင်ႇၵၢႆႇ ပေႃႉယွၼ်ႈထိုင်တင်း ၶၵ်ႉဢၼ်တေမႃး။

ၶၵ်ႇၵၢၼ်တႄႇတင်ႈ - ၶၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶၵ်ႉဢၼ်မီးႁႅင်းၸႂ် တႄႇႁဵတ်းတႄႇသၢင်ႈ လႄႈ မီးလွင်ႈဢမ်ႇတႅတ်ႈ တေႃး။ ပဵၼ်ၶၵ်ႉ ဢၼ်ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၶဝ် ထတ်းၸၢမ်းၾၢင်ႁၢင်ႊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶဝ်တူၺ်း၊ ၶၵ်ႉထတ်း တူၺ်းလွင်ႈမႅၼ်ႈငမ်ႇတင်းလွၵ်းၵၢတ်ႇ လႄႈ ၶၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႊဝႆးဝႆး ၸွမ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင်။ မၼ်းၼွင်ႇ ၵၼ်ဝႆႉတင်း လၢႆးဝူၼ်ႉလွင်ႈပဵၼ်ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ် (entrepreneurial) ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၸုၼ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းႁႂ်ႈၶၼ်ဝႆးၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ။

ၶၵ်ႉၵၢၼ်မူႈယႂ်ႇ - မိူဝ်ႈႁၼ်ၸႅင်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်သၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်လႆႈတေႉယူႇၼႆၸိုင် ၶၵ်ႉၵၢၼ်မူႈယႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တေလႆႈဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈမႃးထႅင်ႈ။ ပဵၼ်ၶၵ်ႉဢၼ်ယူင်ႉၶဝ်ပိူင်မႃး၊ ၸုမ်းယႂ်ႇ ၵႂၢင်ႈမႃး လႄႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵေႃႈၶဝ်ႈထိုင် လွၵ်းၵၢတ်ႈဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃး။  ထၢတ်ႈၸႂ် လွင်ႈပဵၼ် ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ် entrepreneurial ၵေႃႈတိုၵ်ႉလမ်ႇလွင်ႈယူႇ။ တေလႆႈပၵ်းၸႂ်ပႂ်ႉၵေႈလိတ်ႈလွင်ႈၶွင်ႈ ၶမ် မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ လႄႈ ပၵ်းၸႂ်ႁႂ်ႈလႆႈၼၢမ်းၼႃႈ ၽူႈၶႄႉသဵင်ႇတင်းလၢႆ။

ၶၵ်ႉၵၢၼ်ၵႄႇထူၼ်ႈ - ပဵၼ်ၶၵ်ႉ ဢၼ်မုၵ်းၸုမ်းပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈလီငၢမ်းသေ ပၵ်းၸႂ်လႆႈလွင်ႈထိုင်တီႈ လႄႈ ၸၢင်ႊၶၢတ်ႈလၢမ်းလွၵ်းလၢႆးငိုၼ်းၶဝ်ႈမႃး။ တွၼ်ႊတႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မႅၼ်ႈ ၸွမ်းတၢင်း လူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်တေၸႂ်ႉၵၢၼ်ၶူင်ႊမႂ်ႇ မိူၼ်မိူဝ်ႈၶၵ်ႉတႄႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉၼင်ႇ ၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၽွင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးလွင်ႈၶူင်ႊသၢင်ႈ လႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶၢဝ်း ယၢဝ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈတႃႇသေႇ။

ၶၵ်ႉမႄႇမုၼ်းမႂ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶၵ်ႉယွမ်းလူင်း - ႁႅင်းဢီးတၢင်းၼွၵ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်လွၵ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ တၢင်းသူင်ၸႂ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ ႁူမ်ႈပႃးၽူႈၶႄႉ သဵင်ႇ လႄႈ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႃႇ။ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ တၢင်းၼွၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁႅင်းဢီး ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ႁဵတ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းလမ်ႇလွင်ႈ တႃႇမိူဝ်းၼႃႈၶဝ် ယူႇယဝ်ႉ။ သင်ထိုင်ၶၵ်ႉၼႆႉၼႆ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းလၢႆးၵဝ်ႇလၢႆးလဵဝ် မိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း၊ ၵႃႊတေလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လႅၵ်ႈလၢႆႊၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၵၢၼ်ၸွင်းၸေး ဢၼ်ပၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ တိူဝ်းၶႅမ်ႉမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။  လႆႈၶိုၼ်းဝူၼ်ႉလၢႆး လွင်ႈၽူႈဝူင်ႈၵၢၼ် (entrepreneurial) သေ ႁႃလၢႆးမႂ်ႇ တႃႇသၢင်ႈၵႃႊၶၼ်မႂ်ႇ။ ၶွမ်ႇပၼ်ႇၼီႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼင်ႇ Nokia ၼႆႉ  ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ပိူင်းလႆႈဝႃႈ လွင်ႈၶူင်ႊမႂ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်မူႈယႂ်ႇသေတႃႉ သင်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊၸွမ်းၼႆ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၸၢင်ႊတူၵ်းသုမ်းၵႃႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈၶၵ်ႉတွၼ်ႊ  လႄႈ ၵၢၼ်ႁူႉထိုင်လွင်ႈၼွင်ႇၵၢႆႇ ၼႂ်းၵႄႈတၢင်းဝူၼ်ႉတၢင်းႁဵတ်း တီႈၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၶဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈၵေႃႇတင်ႈ တင်း ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၶဝ် မီးၽႅၼ်ၵၢၼ် လႄႈ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၸွမ်းငဝ်းလၢႆးသေ ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ ဢၼ်ပေႃႇမႃး။

ၾူၼ်း Nokia ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ၼႄပၼ်ယူင်ႉပၼ်ႇၶွပ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸႅင်ႈၸႅင်ႈ လႅင်းလႅင်းယဝ်ႉ။ တီႈၶၵ်ႉၵၢၼ်တႄႇတင်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ 1992 ၼၼ်ႉ Nokia လႆႈတႄႇၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၾူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် Digital မိူၼ်ၼင်ႇ Nokia 1011 ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၾူၼ်းမူဝ်ႇပၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇမႂ်ႇ၊ ၵႃႊၶၼ်ၵေႃႈယႂ်ႇ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၵေႃႈ မီးဢိတ်းဢွၼ်ႇၵွၺ်း။ တီႈၶၵ်ႉမူႈယႂ်ႇ ဢၼ်`တႄႇမိူဝ်ႈပီႊ 1998 တေႃႇထိုင် 2004 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁႅင်းၶၢႆ Nokia ၶိုၼ်ႈမႃးဝႆးတေႉတေႉ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၶၢႆၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတူဝ်ႈလူၵ်ႈၵႂႃႇ။ ၾူၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ Nokia 3210 ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1999 လႄႈ Nokia 3310 ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ 2000 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်လႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇNokia ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး ဢၼ်ၼမ်းၼႃႈပိူၼ်ႈမႃးၼႂ်းလူၵ်ႈယဝ်ႉ။

တီႈၶၵ်ႉၵႄႇထူၼ်ႈ ၼႂ်းပီႊ 2005 တေႃႇထိုင် 2007 ၼၼ်ႉ Nokia ၽႅဝ်ထိုင် တီႈၸၼ်ႉ ဢၼ်ႁႅင်း ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ၊ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်မူႈယႂ်ႇလွၵ်းၵၢတ်ႇတေထိူင်းမႃး ယွၼ်ႉၵူၼ်းမီးၾူၼ်းၸႂ်ႉၼမ်သေ တႃႉၵေႃႈ ၾူၼ်း  N-series ၶွမ်ႇပၼီႇNokia ၼႂ်းပီႊ 2005 ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဢၼ်ၶၢႆလႆႈ ၼမ်လိူဝ် သေပိူၼ်ႈမႃးဝႆႉယူႇ။

ၶၵ်ႉယွမ်းလူင်း ယွၼ်ႉ Smart Phones မိူၼ်ၼင်ႇ iPhone တင်း Android ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ဝၢႆးသေပီႊ 2007ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ Nokia မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇဝႆးဝႆးယူႇယဝ်ႉ။ Nokia လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်Symbian ႁိုင်သေတႃႉ ဝၢႆးမႃး ၶဝ်ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇၾူၼ်း Lumia မိူဝ်ႈပီႊ 2011 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႅင်းၶၢႆၼႆႉတိုၵ်ႉသိုပ်ႇလူင်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ ထိုင်မႃးပီႊ 2013 ၼၼ်ႉ Nokia လႆႈၶၢႆပႅတ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၾူၼ်းၶဝ် ပၼ်တီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇMicrosoft ယဝ်ႉ။

လွင်ႈၼႆႉပိူင်းၼႄပၼ်ဝႃႈ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၵႅတ်ႇ ၶႄပၼ် ၼႃႈၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈတႃႇသေႇ။ ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်တႄႉ တေလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸွမ်း ပၢႆးၸၢင်ႊ၊ တၢင်းလူဝ်ႇၵူၼ်းသိုဝ်ႉ လႄႈ လွင်ႈၶႄႉသဵင်ႇယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း လႄႈ ၽွၼ်းလီဢၼ်သူႇၸူးတူင်ႇၵူၼ်း

ၵၢၼ်ၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်း လႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈ မုၼ်းလူင်တင်းဢၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလီလီၼႆႉ တိူဝ်းမီးတီႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး။ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမီးၵၢၼ်ငၢၼ်း၊ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၵၢၼ်ၸွင်းၸေးဢၼ်မႂ်ႇသေ ပဵၼ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈတွၼ်ႊတႃႇသူၼ်ႇတူဝ် လႄႈ တူင်ႇ ၵူၼ်းပႃး။ ၽူႈဝူင်ႇ သၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ဝူၼ်ႉၶႆႈမႃး တၢင်းဝူၼ်ႉတၢင်းၶႆႈၸႂ်မႂ်ႇမႂ်ႇ၊ သၢင်ႈတိုဝ်ႉတၢင်းၶႄႉသဵင်ႇၵၼ် လႄႈ ယုၵ်ႉမုၼ်းပၼ် ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁႂ်ႈလီလိူဝ်မႃး ၸွမ်းလၢႆးၵေႈလိတ်ႈလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၵၼ်ႊၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ် ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ။ မိူဝ်ႈၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ် တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်လီလီၼၼ်ႉ ၶဝ်တေမေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းၶူဝ်းၶွင်ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈထိုင်တီႈ၊ ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉ လႄႈ သၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးႁႂ်ႈ ယိုၼ်းယၢဝ်းလႆႈ။

တွၼ်ႊလူပ်းလိုၼ်း 

လွင်ႈတမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်းၶၵ်ႉဢၼ်ၵွင်ႉသၢၼ် လၢႆးဝူၼ်ႉၽူႈဝူင်ႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်သေ သိုပ်ႇသွၵ်ႈႁႃတိုဝ်ႉတၢင်း၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵႃႊၶၼ်၊  မူၼ်ႉမႄးၽႅၼ်ၵၢၼ် ၸွမ်းၼင်ႇယူင်ႉပၼ်ႇၶွပ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇတူဝ်ယၢင်ႇ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇၼင်ႇ Tesla တင်း SpaceX ဢၼ် Elon Musk ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ်ဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉထၢၼ်ႈလီသူၼ်ႇတူဝ် လႄႈ ၵၢၼ်တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်လီၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႊဢွၼ်ၼမ်းလွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈတူၵ်းသုမ်း Nokia ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ်ၽွၼ်းယွၼ်ႈ လွင်ႈယူႇသႃႇၵိၼ်လူမ်  လႄႈ ၵၢၼ်ဢမ်ႇမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႊၸွမ်းငဝ်းလၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ လွင်ႈတမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်လီၼၼ်ႉ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးယိူၼ်းယၢဝ်း ဢၼ်သၢင်ႈၵႃႈၶၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ ဢၼ်ၵေႈလိတ်ႈလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႄပၼ်ဝႃႈ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တေလႆႈမီး တႃႈမုင်ႁၼ်ၵွၺ်း၊ မၼ်းလူဝ်ႇမီးလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လႄႈ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႊယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။